...

De ‘s Gravelandse Buitenplaatsen ontdekte ik een aantal jaar geleden voor tijdens een wandeling van vijf kilometer over Buitenplaats Boekesteyn. Na deze wandeling was ik zo onder de indruk van de schoonheid van deze omgeving. In de wandelingen die ik daarna over de buitenplaatsen maakten, ontdekte ik steeds meer moois. In dit artikel deel ik alle highlights van de ‘s Gravelandse Buitenplaatsen en de wandelingen die je er kunt maken.

Geschiedenis

De geschiedenis van de ’s-Gravelandse Buitenplaatsen begint in 1625, in de Gouden Eeuw. Dat was de tijd waarin rijke Amsterdammers land kochten buiten de grote stad om daar hun zomers door te brengen. Het zand dat men weghaalden van deze zogeheten ‘buitenplaatsen’, vervoerde men naar Amsterdam voor het aanleggen van de grachtengordel.  Niet alleen in ‘s-Graveland ontstonden er zo buitenplaatsen, maar ook in bijvoorbeeld de duinen van NP Zuid-Kennemerland ontstonden zo de mooiste buitenplaatsen. 

De eerste vijf ‘s Gravelandse Buitenplaatsen waren Schaep en Burgh, Boekesteyn, Spanderswoud, Hilverbeek en Gooilust. In de jaren daarna werden ze steeds verder uitgebreid en kregen de landhuizen parkachtige tuinen met bomenlanen, vijvers, theekoepeltjes, oranjerieën, sierhekken, slangenmuren,  ijskelders en heuvels met rododendrons. In totaal ontstonden er zo tien verschillende buitenplaatsen bij ‘s Graveland.

's Gravelandse Buitenplaatsen

In beheer van Natuurmonumenten

Sinds de jaren dertig van de vorige eeuw heeft Natuurmonumenten stukje bij beetje het beheer van de tien ‘s Gravelandse Buitenplaatsen op zich genomen. Al bijna honderd jaar zorgt Natuurmonumenten ervoor dat de natuur en de bijzondere gebouwen worden onderhouden. Dat doen ze met respect voor de originele tuinontwerpen met Engelse of Franse landschapselementen, waterpartijen en doorkijkjes. Dus naast het maaien, hooien, kappen, knippen en wieden, hebben ze jaarlijks projecten in het kader van een herstelplan voor paden en gebouwen.

Tien ‘s Gravelandse Buitenplaatsen

In totaal zijn er dus tien verschillende buitenplaatsen, die allemaal tegen elkaar aanliggen. Het is in principe een lange rechthoek met van boven naar beneden de buitenplaatsen. Helemaal bovenaan Bantam en Schaep & Burgh en onderaan Gooilust. Zeven van de tien buitenplaatsen zijn nog van een behoorlijk formaat. Van de andere drie is er alleen nog bos of weilanden over. Ondanks dat de buitenplaatsen allemaal op- en aan elkaar geplaatst zijn, hebben de eerste zeven sowieso hun eigen unieke highlights. 

's Gravelandse buitenplaatsen

Bantam

Wandelen over Bantam brengt je over één van de jongere buitenplaatsen hier. Het ontstond pas in 18e eeuw. De heuvels en de vijvers van destijds zijn er nog steeds. Ook de rechte beuken- en eikenlanen, aangelegd door de bekende tuinarchitect Zocher, staan er nog. 

Wat er niet meer staat is het oude landhuis. Het in 1878 gebouwde huis was in 1971 was het zo vervallen dat het moest worden gesloopt.  Er rest nu niets dan een paar treden van de bordestrap onder de grote conifeer. 

Op de hoge heuvel vlakbij waar ooit het landhuis stond, moet ooit een zogenaamde Turkse tent hebben gestaan waarin de bewoners van Bantam thee dronken en uitkeken op de Zuiderzee. De fundamenten die er nog liggen zijn van een watertoren, die zorgde voor de watervoorziening van het huis.

Schaep en Burgh

Vlak naast Bantam, ligt Schaep en Burgh. Dit is, wat mij betreft de meest statige ‘s Gravelandse Buitenplaats. Dat komt vooral doordat het landhuis, de oranjerieën en het theehuis zo goed onderhouden zijn. Het landhuis is dan ook al tientallen jaren het hoofdkantoor van Natuurmonumenten. Het landhuis werd gebouwd in de 17e eeuw. De fraaie parken rond het landhuis werden aangelegd door de bekende Nederlandse tuinarchitect Jan David Zocher jr. Door deze parken wandel je nu nog steeds. 

Wanneer je op Schaep en Burgh ben moet je niet vergeten om een bezoekje te brengen aan de originele slangenmuur. Deze stenen muur uit 1730 heeft de vorm van een slang en is gericht op het zuiden. Een slangenmuur was populair op landgoederen en buitenplaatsen, maar er zijn er niet veel meer over. Op Buitenplaats Beeckestijn is er ook nog eentje te vinden.

Een slangenmuur is een creatieve manier om fruit te laten groeien. Door z’n bijzondere vorm warmt de muur snel op en ontstaan er luwtes met een warm microklimaat. Hierdoor kunnen er zelfs subtropische vruchten groeien. Denk bijvoorbeeld aan abrikozen, druiven en vijgen. Een andere naam voor slangenmuur is abrikozenmuur. In de 18e eeuw waren slangenmuren populair op landgoederen en bij buitenplaatsen. Op deze manier konden de bewoners genieten van verse exotische vruchten in het koude Nederland. (Bron: natuurmonumenten).

Boekesteyn

De meeste wandelavonturen over de ‘s Gravelandse buitenplaatsen starten vanaf Boekesteyn. Het is de buitenplaats waar Bezoekerscentrum Gooi en Vechtstreek zich bevindt, net als een grote parkeerplaats. 

Boekesteyn is vooral perfect voor het wandelen door de bossen van de buitenplaats. In de herfst kleuren de bladeren in de mooiste kleuren en staat het er vol met paddestoelen. In de lente zit het vol met vogels, waaronder allerlei soorten spechten. 

Een stukje van de parkeerplaats en het bezoekerscentrum af staat het huis dat hoort bij deze buitenplaats. Ook dit huis stamt uit de 17e eeuw. In 1634 koopt Benedictus Schaeck, een rijke Amsterdamse koopman 2,5 kavels in ‘s-Graveland om er een huis te bouwen. Het huis staat er nog steeds, maar is momenteel in gebruik als kantoorpand. Een aantal wandelroutes komen langs het landhuis. 

's Gravelandse Buitenplaatsen

Spanderswoud

‘s Gravelandse Buitenplaats Spanderswoud is vooral een mengelmoes van allerlei stijlen. In het verleden kent deze buitenplaats namelijk verschillende uitbreidingen en inkrimpingen. Verschillende buitenplaatsen, met ieder hun eigen stijl, werd samengevoegd en zo ontstond Spanderswoud. 

Het deel dat vooral een bezoek waard is, is de oude monumentale Spanderslaan. Deze is overgebleven, net als het koetshuis en het landhuis Spanderswoud. Vanaf het Noordereinde (de weg waar ook het bezoekerscentrum aan ligt) kun je via de Spanderslaan doorsteken naar het wandelbos dat achter het landhuis ligt. Je wandelt hier over kronkelende wandelpaden en langs schitterende waterpartijen. Vooral in de herfst zijn hier allerlei soorten paddenstoelen te bewonderen. 

Hilverbeek

Buitenplaats Hilverbeek ligt in het midden van alle ‘s Gravelandse Buitenplaatsen. Vanaf 1826 is de buitenplaats in handen van Hendrik Six en zijn nazaten. Hendrik Six legt een parkbos aan in landschappelijke stijl met heuveltjes, kronkelige paden en waterpartijen. Exotische planten waren in die tijd in de mode en ook Six deed hieraan mee. Hij introduceerde de camelia in ons land, een theeplant uit Azië. Ruim honderd jaar later, in 1933, verkoopt de familie Hilverbeek aan Natuurmonumenten. Vanaf dat moment onderhoudt Natuurmonumenten de gebouwen en bijbehorende parkbossen en tuinen.

Ook op Hilverbeek is er een slangenmuur te vinden. In 2021 werd deze gerestaureerd door Natuurmonumenten. Langs de zuidkant van de muur verbouwden de vroegere bewoners exotische vruchten zoals druiven, abrikozen en vijgen. Achter de muur ligt de oude moestuin, welke nu in gebruik is als wijgaard.

's Gravelandse Buitenplaatsen

Jagtlust

Onder Hilverbeek liggen drie ‘s Gravelandse Buitenplaatsen naast elkaar: Spiegelrust, Land & Bosch en Jagtlust. De eerste twee buitenplaatsen behoren tot de kleinste van alle Buitenplaatsen. Van Spiegelrust is niet meer over dan een weiland en op Land & Bosch is nog een theehuis te bekijken. Ondanks dat ook Buitenplaats Jagtlust klein is van formaat zit het boordevol met schoonheden. Er staat nog een mooi landhuis, een behoorlijke moestuin en verschillende leuke follies. 

Een folly of follie is een niet-conventioneel gebouw of bouwwerk, dat ongeschikt is voor huisvesting of andere functies en uitsluitend een decoratief, kunstzinnig of ludiek doel dient. De term folly is overgenomen uit het Engels waar het dwaasheid betekent. (Bron: wikipedia)

Maar even terug naar het ontstaan van deze buitenplaats. In 1660 werd Cornelis Tromp eigenaar van een strook land buiten de ’s-Gravelandse polder, het Trompenveld. Op dit terrein stond een kleine hofstede met huis, genaamd ’Groot Jan’. In 1861 kwam de buitenplaats in handen van de familie Six, die onder andere ook Buitenplaats Hilverbeek bezat. In 1899, onder Willem Six, verbouwden de architecten Schill en Haverkamp het monument tot wat het nu is. 

Rondje van Six

Het meest opvallende onderdeel van de buitenplaats is het rondje van Six. Tijdens de wandeling kom je onder andere langs de twaalf apostelen, een hunebed en een grot. Allemaal bijzondere plekken die stammen uit de 19e eeuw. Ook de moestuin is nog te bezoeken. Hier zijn de kas en de broeierijen nog te bekijken. 

Gooilust

Buitenplaats Gooilust is net als onder andere Schaep en Burgh weer een wat grotere buitenplaats en het heeft een bijzondere geschiedenis.

Ruim een eeuw lang waren Gooilust en het Corversbos eigendom van de vooraanstaande familie Corver Hooft. In 1895 erfde Louise Six het landgoed. Zij was toen al enige jaren getrouwd met Frans Ernst Blaauw. Blaauw veranderde de buitenplaats in een dierenpark en werd daarmee internationaal bekend. Deze handelswijze was zeer tegen de zin van zijn echtgenote, de wettelijke eigenaresse. Toen Louise Six in 1934 overleed liet ze Gooilust daarom niet aan haar man na, maar aan Natuurmonumenten. (Bron: Natuurmonumenten)

Op de buitenplaats ligt een siertuin die nu nog steeds te bezoeken is. De siertuin was het paradepaardje van de vroegere bewoners van Gooilust. In de beschutting groeien allerlei exotische bomen en struiken. In de ommuurde tuin vind je stinzenplanten, rozen, bijzondere bomen en fruitrassen. Kijk op de website van Natuurmonumenten voor de openingstijden en verken de tuin!

Bijzondere landschappen

Op Gooilust groeien vele rododendrons. In de afgelopen jaren zijn zieke exemplaren verwijderd en staat de rest er weer mooi bij. Vooral in mei als de rododendrons in bloei staan is het hier prachtig. Via een uitzichtpunt wandel je over een pad, dat zich door een haag van rododendrons begeeft.

Aan het einde van de 18e eeuw werd er op Gooilust een Sterrenbos aangelegd. Met een vijver in het midden en acht beukenlanen die op de vijver uitkomen; vandaar de naam Sterrenbos. Op meerdere plekken in Nederland zijn nog Sterrenbossen te bezoeken, zoals op de Oude Warande in Tilburg.

Routes

Over de ‘s Gravelandse Buitenplaatsen zijn er verschillende wandelroutes uitgezet door Natuurmonumenten. Het zijn wandelroutes variërend van 1 kilometer tot ruim 17 kilometer. Hieronder een overzicht van de routes, met een link naar meer informatie op de website van Natuurmonumenten.

Naast de routes van Natuurmonumenten zijn er nog drie routes, die deels over de ‘s Gravelandse Buitenplaatsen gaan.

Parkeren

Er zijn op en rond de ‘s Gravelandse Buitenplaatsen een aantal mogelijkheden om te parkeren. Ik heb ze op een rij gezet voor je.

Bezoekerscentrum Gooi en Vechtstreek
Noordeinde 54b
1243 JJ ‘s-Graveland

Gratis parkeren voor leden van Natuurmonumenten.

Parkeerplaats
Zuidereinde 49
1243 KL ‘s-Graveland

Parkeerplaats
Corverslaan 20
1217 TN Hilversum

Parkeerplaats Hilverbeek
Leeuwenlaan 5
1243 KB ‘s-Graveland

Parkeerplaats Jagtlust
Leeuwenlaan 42
1243 KB ‘s-Graveland

Parkeerplaats Moestuin Complex De Driest
Bantam 1
1217 XZ Hilversum

Het is een kleine parkeerplaats

Horeca

Bij een wandeling hoort natuurlijk ook een kopje koffie of thee. Of misschien wel een lunch of borrel. Het is dan ook handig om te weten welke verschillende horecagelegenheden je allemaal tegenkomt. 

Naast onderstaande lijst, zitten er op loopafstand van de ‘s Gravelandse Buitenplaatsen nog horecagelegenheden in ‘s Graveland zelf. 

Café-restaurant Brambergen
Noordereinde 54d, 1243 JJ ‘s-Graveland
Website

Proeflokaal De Serre
Leeuwenlaan 34, 1243KB ‘s-Graveland
Website

Het Atelier | Beeldentuin De Zanderij (theetuin)
Oude Meentweg 2a, 1243JD, ‘s-Graveland
Website 

Theetuin Sperwershof (vrijdagen en zaterdagen)
Noordereinde 52
1243 JH ‘s Graveland
Website

‘s Gravelandse Buitenplaatse: een aanrader voor wandelaars

Vanaf het eerste moment dat ik wandelde over deze buitenplaatsen, wist ik dat dit een bijzondere plek is. Zoveel historie, mooie gebouwen en natuur op één plek. Dit is dan ook een absoluten aanrader voor wandelaars. Zelf wandelde ik al verschillende keren over de buitenplaatsen en ken vooral de noorderlijk gelegen buitenplaatsen Boekesteyn, Schaep & Burg en Bantam goed. De zuidelijker gelegen buitenplaatsen staan ook nog op mijn bucketlist.

De Bomenroute is een route die ik grotendeels heb gewandeld. Tien van de veertien kilometer heb ik gelopen en het is een schitterende route. Zo bijzonder om langs bomen te komen, die al eeuwenlang op die plek staan en waar al duizenden mensen langs zijn gewandeld. In vroeger tijden en in het nu. Een verslag van deze wandeling vind je op deze website. Combineer de wandelroute met een bezoek aan het bezoekerscentrum, waar je nog veel meer informatie vindt over de buitenplaatsen.

Meer tips voor landgoederen

Deel deze wandeling op Pinterest

's Gravelandse Buitenplaatsen
's Gravelandse Buitenplaatsen
mascha

Over mij

Hoi, ik ben Mascha en ik ben dol op wandelen… en schrijven. Dat is dan ook precies de reden dat ik mijn wandelavonturen graag met jou deel. Je vindt hier inspiratie voor natuurgebieden en wandelroutes, tips voor o.a. solowandelen en gratis downloads. Vragen? Neem gerust contact op >>